ĐÁNH CỜ

Ván thứ nhất!…

Anh là lữ khách nghé ngang!
Mượn bàn cờ tướng mơ màng chút thôi!
PHÁO đầu công thủ quen rồi
MÃ quỳ giữ tốt,.. xe thời thọc sang….
XE, pháo, mã, phối nhịp nhàng
Em bền SỸ, TƯỢNG anh càng muốn công
Thương em phận TƯỚNG má hồng
Anh dùng một TỐT qua sông chiếu hoài….
Chiều em một nước cờ sai.
Cho tàn cuộc sớm đỡ hoài tình em.

Ván thứ 2….

Em thời vén sỹ… để… thành không
Dụ anh vô chiếu để “vào tròng”…
Anh nào có vội… không thèm chiếu …
Lùa tốt sang sông giữ.. thế công…
Xe kéo song hà luồn tuyến dọc
Pháo dồn công nhẹ chính trung cung
Được đà song mã ùa lên chiếu
Dúi tốt nhập cung… tướng khốn cùng…

Ván cuối!

Tàn cuộc cờ em cố thủ hoà
Nhưng cờ anh mạnh,… nói không ngoa!
Thoáng ngại em buồn anh nói nhỏ:
“Ráng chờ anh nha…chút xong mà!”
Quần đảo ba hồi anh chuyển thế,
Em mừng khi thấy pháo anh lồng.
Đúng thế em thường hay bắt pháo.
Bỗng “đoành” một cái… thế là xong.

”St“

Đến với bài thơ hay

THƠ VUI VỀ PHÁI YẾU

Những người đàn ông các anh có bao nhiêu điều to lớn
Vượt qua ô cửa cỏn con, văn phòng hẹp hàng ngày
Các anh nghĩ ra tàu ngầm, tên lửa, máy bay
Tới thăm dò những hành tinh mới lạ
Tài sản của các anh là những tinh cầu, là vũ trụ
Các anh biết mỏ dầu, mỏ bạc ở nơi đâu
Chính phục đại dương bằng các con tàu
Đi tới tương lai trên con đường ngắn nhất
Mỗi các anh là một nhà chính khách
Các anh quan tâm đến chuyện mất còn của các quốc gia.
Biết bao điều quan trọng được đề ra
Những hiệp ước xoay vần thế giới

Chúng tôi chỉ là những người đàn bà bình thường không tên tuổi
Quen việc nhỏ nhoi bếp núc hàng ngày
Cuộc sống ngặt nghèo phải tính sao đây
Gạo, bánh, củi dầu chia thế nào cho đủ
Đầu óc linh tinh toàn nghĩ về chợ búa
Những quả cà, mớ tép, rau dưa
Đối với Nít và Kăng, những siêu nhân nay và xưa
Xin thú thực: chúng tôi thờ ơ hạng nhất
Chúng tôi còn phải xếp hàng mua thịt
Sắm cho con đôi dép tới trường
Chúng tôi quan tâm đến xà phòng, đến thuốc đánh răng
Lo đan áo cho chồng con khỏi rét...
Chúng tôi là những người đàn bà bình thường trên trái đất.
Quen với việc nhỏ nhoi bếp núc hàng ngày
Chúng tôi chẳng có tàu ngầm, tên lửa, máy bay
Càng không có hạt nhân nguyên tử
Chúng tôi chỉ có chậu có nồi có lửa
Có tình yêu và có lời ru
Những con cò con vạc từ xưa
Vẫn lặn lội bờ sông bắt tép
Cuộc sống vẫn ngàn đời nối tiếp
Như trăng lên, như hoa nở mỗi ngày...

Nếu ví dụ không có chúng tôi đây
Liệu cuộc sống có còn là cuộc sống
Ai sẽ mang lại cho các anh vui buồn hạnh phúc
Mở lòng đón các anh sau thất bại nhọc nhằn
Thử nghĩ xem thế giới chỉ đàn ông
Các anh sẽ không còn biết yêu biết ghét
Các anh không đánh nhau nhưng cũng chẳng làm nên gì hết
Thế giới sẽ già nua và sẽ lụi tàn
Ai sẽ là người sinh ra những đứa con
Để tiếp tục giống nòi và dạy chúng biết yêu, biết hát...

Buổi sớm mai ướm bước chân mình lên vết chân trên cát
Bà mẹ đã cho ra đời những Phù Đổng Thiên Vương
Dẫu là nguyên thủ quốc gia hay là những anh hùng
Là bác học... hay là ai đi nữa
Vẫn là con của một người phụ nữ
Một người đàn bà bình thường, không ai biết tuổi tên

Anh thân yêu, người vĩ đại của em
Anh là mặt trời, em chỉ là hạt muối
Một chút mặn giữa đại dương vời vợi,
Loài rong rêu ai biết tới bao giờ
Em chỉ là ngọn cỏ dưới chân qua
Là hạt bụi vô tình trên áo
Nhưng nếu sáng nay em chẳng đong được gạo
Chắc chắn buổi chiều anh không có cơm ăn.

Vài đoạn thơ vui nhân dịp ngày xuân
Đùa một chút xin các anh đừng giận
Thú thực là chúng tôi cũng không sống được
Nếu không có các anh, thế giới chỉ đàn bà.

Xuân Quỳnh - 1986

Cùng trao đổi: Trừ điểm câu sai trong thi trắc nghiệm - Nên hay không?

Hiện nay, thi trắc nghiệm đang được áp dụng nhiều trong các kỳ thi ở nước ta. Muốn đánh giá đúng năng lực của HSSV thì phải kết hợp nhiều khâu: ra đề, coi thi, chấm thi... Trong đó khâu chấm thi có ảnh hưởng không nhỏ. Để đánh giá chính xác kết quả làm bài của thí sinh cần phải xây dựng một thang đo phù hợp, mục tiêu cuối cùng là đánh giá đúng năng lực của thí sinh, giảm thiểu những sai lầm không mong muốn.
Tính điểm trừ có nghĩa là mỗi lần thí sinh lựa chọn một câu trả lời sai thì họ sẽ bị trừ điểm. Tại sao lại tính điểm trừ?
Từ kỳ thi năm 2008, Cục khảo thí đã có dự định áp dụng việc trừ điểm nhưng có nhiều ý kiến khác nhau.
Phía phản đối cho rằng: ngăn ngừa hiện tượng đánh bừa của học sinh bằng cách trừ điểm trắc nghiệm câu sai, nhưng trong thực tế có nhiều học sinh chọn đáp án sai do tính toán sai hoặc nhận thức sai (nhầm lẫn), không hề đánh bừa cũng sẽ bị trừ điểm. Nếu đánh đồng học sinh đánh bừa và học sinh nhầm lẫn sẽ rất thiệt thòi cho các em. Việc làm này gây một tâm lý hoang mang cho các em trước mỗi kỳ thi. Mặt khác việc trừ điểm câu sai có thể sẽ làm cho việc chấm và tính toán kết quả bài thi phức tạp hơn nhiều.
Phía ủng hộ việc trừ điểm câu sai thì cho rằng: trừ điểm câu sai để hạn chế thí sinh không có kiến thức về câu ấy nhưng vẫn đánh bừa (và thực tế cho thấy hầu hết các bài trắc nghiệm đều được "làm xong"), và câu ấy học sinh vẫn có thể được điểm nếu "may mắn", vì vậy phải trừ điểm những câu kiểu "may mắn" này. Nếu việc trừ điểm là hợp lý, có công thức chuẩn thì cũng không ảnh hưởng tới sự công bằng giữa các học sinh. Bởi nếu bị trừ điểm, tất cả thí sinh đều bị trừ như nhau, thấp cùng thấp, cao cùng cao.
Xét tổng thể một bài thi, nếu không trừ điểm câu sai thì điểm bình quân của thí sinh sẽ cao hơn điểm thực chất của họ, việc "đậu nhầm" cũng chiếm tỉ lệ cao(1). Thực tế tại trường CĐKTKTNA, khi công bố môn thi trắc nghiệm thì hầu hết các HSSV đều vỗ tay, không phải vì làm bài trắc nghiệm không phải học hay kiến thức trắc nghiệm dễ hơn, mà vì họ nghĩ rằng không học cũng có thể kiếm được điểm(2), kiến thức ít nhưng cũng có thể đạt trung bình.
Ví dụ về không trừ điểm và có trừ điểm: Một đề thi có 100 câu hỏi chỉ với 2 lựa chọn đúng/sai, thì sẽ có xấp xỉ một nửa câu trả lời đúng, nửa còn lại sẽ là câu trả lời sai. Nếu dành 1 điểm cho câu trả lời đúng và 0 điểm cho câu trả lời sai thì kết quả cuối cùng sẽ là 50/100, chiếm 50%, đây là mức điểm đạt! Rõ ràng đây là tình huống không mong đợi. Vì vậy phải trừ điểm câu sai.
Cách trừ cho phù hợp: Nếu trừ điểm cho từng câu trả lời sai thì gây rối ren cho người chấm, đặc biệt là chấm thủ công, mặt khác làm cho tâm lý HSSV hoang mang. Để hạn chế những nhược điểm trên thì đánh giá kết quả toàn bài bằng cách cho điểm trên khoảng câu đúng, đây thực chất là hệ quả của phương pháp trừ điểm các câu sai(3). Vấn đề ở đây là phải xác định trừ câu sai với tỉ lệ điểm là bao nhiêu, tính toán theo công thức nào để từ đó xây dựng thang điểm trên khoảng câu trả lời đúng cho phù hợp (chúng tôi sẽ đề cập tới ở bài viết sau).
Muốn áp dụng phương thức nào cũng cần phải thận trọng cân nhắc kỹ càng và cần phải thông báo trước cho HSSV biết về phương thức ghi điểm và ý nghĩa của phương thức đó, đồng thời nên cảnh báo họ về việc bỏ qua một số câu hỏi.
Kết luận: Với trắc nghiệm hiện đại, được hỗ trợ bởi các phần mềm chấm trắc nghiệm đã làm cho việc chấm thi trắc nghiệm trở nên đơn giản và đạt được độ chính xác cao. Tuy nhiên đa số chúng ta đang áp dụng trắc nghiệm cổ điển, chưa phân biệt độ khó của câu hỏi để tính điểm riêng mà các câu hỏi có đồng điểm, bên cạnh đó việc chấm thi đang hoàn toàn thủ công. Do đó việc trừ điểm câu sai của HSSV là một việc cần phải làm để hạn chế những sai lầm trong đánh giá năng lực của HSSV. Tuy nhiên thực hiện theo phương thức nào để đảm bảo tính chính xác, khách quan, dễ dàng thực hiện và không gây tâm lý hoang mang lo lắng cho HSSV là vấn đề cần được cân nhắc và thực hiện đồng bộ.

(1),(2),(3) Xem: SKKN "Một vài phương pháp giảm xác suất sai lầm nâng cao độ tin cậy trong thi trắc nghiệm" của ThS. Nguyễn Thị Ngọc Dung - năm 2008

NỘI QUY ĂN NHẬU

Đã là đàn ông trong cuộc sống không ai không đã và sẽ tham gia vào bàn nhậu vì vậy muốn trở thành một người hay được nhậu cần thực hiện đầy đủ những điều sau:

Điều 1: Để công bằng và hợp lý, tất cả các tay ăn nhậu bất kể là bạn bè, chiến hữu thân tình đều phải thực hiện sòng phẳng “Kẻ rượu người mồi” để bày ra buổi tiệc và phải bầu ra chủ xị điều khiển cuộc nhậu.

Điều 2: Khi nhận được tin báo, tin nhắn hoặc điện thoại của chiến hữu thì phải đi ngay không được chậm trễ, tránh tình trạng “Gà sống đá gà chết”

Điều 3: Trong khi nhậu phải tỏ ra văn minh, lịch sự, giữ vệ sinh chung không khạc, nhổ, phun... chung quanh bàn nhậu, tránh tình trạng cầm lâu, kê tán, rót lưng, bưng đổ, câu giờ...hoặc qua vòng khi chưa được phép của chủ xị.

Điều 4: Khi nhậu trong bàn phải “Ăn xem nồi, ngồi xem hướng” tỏ ra tôn trọng đối với những người lớn tuổi, tuyệt đối không được “Say mồi”.

Điều 5: Trong bàn nhậu tuyệt đối không được cầm lộn, cầm nhầm nhất là bật lửa, giầy, dép, mũ và điện thoại di động.

Điều 6: Trong bàn nhậu tuyệt đối không mang theo vợ, con hoặc cháu gây phiền hà cho bạn nhậu, ngược lại được phép (khuyến khích) mang theo em vợ, em nuôi hoặc em gái (chưa chồng).

Điều 7: Trong bàn nhậu không được cãi cọ, nói chuyện riêng hoặc những chuyện gây mất đoàn kết với những chiến hữu trong bàn nhậu, ngược lại phải kể chuyện có tính chất hài hước.

Điều 8: Khi tan tiệc rượu về nhà không được lớn tiếng, chửi mắng, cãi cọ vợ con hoặc làm mất trật tự ở địa phương... gây ảnh hưởng đến uy tín bạn nhậu, ngược lại phải khuyến khích những chuyện làm hài lòng bà xã... để lần sau đi nhậu được bà xã khuyến khích.

Điều 9: Phải thường xuyên vận động, thể dục, thể thao đảm bảo sức khoẻ và tuổi thọ để nhậu được bền lâu.

Điều 10: Đến lúc trả tiền không được đi tiểu, nghe điện thoại, làm bộ say xỉn để ngủ hay sang bàn khác lẩn tránh...

Lưu ý: Nếu vi phạm các điều trên, nhẹ thì khiển trách tại chỗ từ 1-3 ly, nặng thì phạt tại chỗ từ 10.000đ đến 50.000đ (Số tiền này sẽ được sung vào công quỹ để phục vụ cho buổi tiệc lần sau). Trường hợp đặc biệt, buộc phải cấm tham gia từ 3-7 ngày kể từ hôm nhậu.

Vụ trưởng Vụ Ăn nhậu Phổ thông & Bình dân

12 ĐIỀU MẸ RĂN CON TRAI

1- Kẻ thù lớn nhất của con là nó (vợ con).
2- Ngu dốt lớn nhất đời con là không hiểu được nó.
3- Thất bại lớn nhất đời con là không thuyết phục được nó.
4- Bi ai lớn nhất đời con là phải sống chung với nó.
5- Sai lầm lớn nhất đời con là quyết định lấy nó.
6- Tội lỗi lớn nhất đời con là nghe nó.
7- Đáng thương nhất của đời con là bị nó sai khiến.
8- Đáng khâm phục lớn nhất của đời con là con vẫn chịu đựng được nó.
9- Phá sản lớn nhất của đời con là cuộc đời con mất trong tay nó.
10- Tài sản lớn nhất của con là những thứ nó đang giữ.
11- Món nợ lớn nhất đời con là tờ giấy ly hôn.
12- Lễ vật lớn nhất đời con là sự hết lòng của nó đối với con.
(Lượm lặt)

Tôi xin từ chức

- Tôi được điều động thay sếp ở một đơn vị đang làm ăn bê bết. Ngày làm việc đầu tiên, Trưởng phòng tổ chức lên gặp tôi:
- Kính chào thủ trưởng - Trưởng phòng vồn vã có vẻ giả tạo - Anh về đây nhất định cơ quan ta chuyển sang thời kỳ mới.
- Khoan đã, đừng nói trước - Tôi xua tay. Hãy cho tôi biết từ khâu nhân sự. Cậu báo cáo cụ thể về số cán bộ chủ chốt. Bắt đầu từ Chánh văn phòng.

- Dạ, chị Oanh làm việc tốt lắm.

- Tốt là tốt thế nào?

- Chả là chị ấy là em gái sếp tài chính. Mọi việc dính dáng đến tiền nong không có chị ấy giải quyết là không xong.

- À, ra thế! Còn ai phụ trách phòng kỹ thuật.

- Anh Thắng ạ. Kỹ sư chính quy hẳn hoi.

- Kỹ sư gì?

- Kỹ sư khoáng sản ạ.

Tôi ngã ngửa người ra.

- Sao lại bố trí kỹ sư khoáng sản về cơ quan chuyên lo chế biến thực phẩm này?

- Tạm thời một thời gian thôi ạ. Anh Hai trên tỉnh gửi xuống. Đâu như có họ hàng gì bên vợ. Anh hai chỉ thị: các chú giúp đỡ kềm cặp cháu trong lúc chờ sắp xếp đúng ngành đúng nghề. Chỉ cần có tư duy khoa học thì việc gì cũng ổn.

- Được rồi, còn ai nữa?

- Trưởng phòng tuyên truyền thi đua còn khuyết, mới có ông Thuyết quyền thôi ạ.

- Sao không đề bạt?

- Còn chờ cậu cả con anh Ba trên tỉnh tốt nghiệp Đại học Báo chí ở Hà Nội về ạ. Anh Ba bảo phòng này quan trọng không thể để mấy ông tại chức quản lý được. Em cũng thấy đúng thế ạ.

- Anh Ba nào nhỉ?

- Ồ, anh mới về không biết. Anh Ba phụ trách ngành mình, được quí tử con anh ấy vào làm việc là may mắn lắm.

- Chà, toàn con ông cháu cha cả. Thế còn cậu? Trước khi về đây làm gì?

Trưởng phòng xoa xoa tay vẻ khiêm tốn:

- Chẳng dấu gì anh. Em chỉ là cán bộ phong trào lặt vặt thôi ạ. Được cái trung thành chỉ đâu đánh đấy như ông Thiên lôi, chị Tư trên tỉnh rất tin cậy. Từ ngày thông gia với chị Tư, chị ấy tín nhiệm cử xuống đây nắm khâu tổ chức. Chị ấy căn dặn chịu khó nghe ngóng thông tin, dư luận, hàng tuần báo cáo lên. Chị ấy là sếp chuyên về cải cách bộ máy mà. Kỳ này trên cử anh về, cơ quan ta nhất định vươn lên hàng đầu.

- Cán bộ chủ chốt toàn tốt cả, thế thì cần tôi về đây làm gì nữa.

- Đúng là cán bộ ở đây rất tốt, rất đoàn kết có điều là điều kiện khách quan quá khó khăn nên không phát huy được.

- Thế thì tôi cũng chịu. Xin từ chức ngay từ hôm nay! Cậu đồng ý chứ!
(Huỳnh Cương)

Sông Mekong sẽ chết khô…?

Sự bất bình trước việc khai thác thô bạo thượng lưu Mekong bất chấp quyền lợi cộng đồng hạ lưu từng nhiều lần gây nên làn sóng phẫn nộ. "Tôi sẽ không bỏ cuộc và tôi sẽ chiến đấu đến cùng. Gia đình tôi đã sống bên dòng sông này nhiều thế hệ. Nếu mấy người muốn xây đập, hãy đập nhà mình mà xây đi!" - phát biểu của bà Sompong Viengchan thuộc tỉnh Ubon Ratchathani (Bắc Thái Lan) tại Diễn đàn công cộng Mekong tổ chức tại Bangkok.
Cuộc họp Ủy ban sông Mekong tại Vientiane (Lào) ngày 27/5 vừa qua một lần nữa lại nhấn mạnh việc xem xét thận trọng các dự án đập thủy điện trên sông Mekong. Witoon Permpongsachareon - Chủ tịch Nhóm bảo vệ môi trường TERRA (Towards Ecological Recovery & Regional Alliance; trụ sở Bangkok) - nói: "Những con đập là mối đe dọa lớn nhất đối với Mekong và sự trong sạch môi trường. Xây một con đập chẳng khác nào bóp kẹp một động mạch trên cơ thể. Nếu máu không lưu thông, hẳn nhiên cơ thể bị tổn thương". Ấy thế mà Mekong đang bị kẹp không chỉ bởi một mà nhiều nút thắt. Hạ lưu Mekong tiếp tục cạn.
Những nút thắt bóp nghẽn mạch máu Mekong
Vấn đề xây đập ồ ạt từ thượng lưu Mekong (thuộc Trung Quốc) làm ảnh hưởng nghiêm trọng khu vực hạ lưu từng trở thành đề tài nóng hổi vài năm nay. Bất chấp dư luận phản đối của các quốc gia hạ lưu Mekong, Trung Quốc vẫn tăng tốc "chiến dịch chặn dòng" nhằm thỏa mãn lợi ích riêng (nhu cầu điện).
Ngày 21/5/2009, Liên Hiệp Quốc (LHQ) một lần nữa khẳng định Trung Quốc đang là mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với tương lai Mekong. 8 con đập trên dòng Mekong (gọi là Lan Thương tại nước này) chảy qua tỉnh Vân Nam, trong đó có đập Tiểu Loan (Xiowan) cao nhất thế giới (292m) với tổng dung tích tương đương tất cả hồ chứa nước Đông Nam Á cộng lại, đang tàn phá môi trường hạ lưu Mekong với mức độ khủng khiếp tăng dần.
"Kế hoạch cực kỳ tham vọng của Trung Quốc trong việc xây một thác nước khổng lồ gồm 8 con đập trên thượng lưu Mekong chảy qua những hẻm núi cao Vân Nam có lẽ là mối đe dọa lớn duy nhất đối với con sông" - báo cáo LHQ viết. Báo cáo cũng cho biết ảnh hưởng từ cơn sốt xây đập "điên rồ" từ Trung Quốc gồm "những thay đổi dòng chảy và thời gian thủy triều, sự xuống cấp chất lượng nguồn nước và sự mất mát tính đa dạng sinh học". Cần biết, Mekong chảy qua Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam, với hệ thống sông phụ bao phủ diện tích 795.000km2, là nơi “định cư” của vô số động thực vật quý hiếm cũng như là nguồn sống cho 65 triệu người dân ở lưu vực.
Với hơn 85.000 con đập (còn tiếp tục xây), Trung Quốc có thể "tự hào" là quốc gia số 1 thế giới về công trình đập thủy điện (trước năm 1949, Trung Quốc chỉ có 22 đập). Từ con đập cao nhất thế giới, to nhất thế giới, dung tích chứa nhiều nhất thế giới, đến khả năng sản xuất điện nhiều nhất thế giới... tất cả đều có ở Trung Quốc. Trong khi đó, các con sông thuộc Trung Quốc lại gần như chẳng giúp được gì.
Cần mở ngoặc, dù 1,3 tỉ dân Trung Quốc chiếm đến 1/5 dân số thế giới nhưng Trung Quốc chỉ được xếp thứ 15 về nguồn nước ngọt. Hơn nữa, 5 trong 7 con sông chính của Trung Quốc lại bị ô nhiễm nghiêm trọng đến mức hiện có đến 300 triệu dân Trung Quốc không được tiếp cận nguồn nước sạch.
Mối đe dọa hiển hiện đối với hạ lưu Mekong là con đập "khủng long" Tiểu Loan vừa hoàn thành giai đoạn đầu. Khi hoàn chỉnh (vận hành đồng bộ vào năm 2013), Tiểu Loan tạo ra một hồ chứa nước khổng lồ với 15 tỉ m3 trên diện tích hơn 190km2. Ít người biết rằng, người đứng đầu công ty trúng thầu xây Tiểu Loan cũng như nhiều con đập tại Trung Quốc (Hoa Năng quốc tế điện lực khống cổ hữu hạn công ty) là Lý Tiểu Bằng, con trai cả của cựu Thủ tướng Lý Bằng!

Sự can thiệp thô bạo lên dòng Mekong bởi Tiểu Loan sẽ mang lại ảnh hưởng nghiêm trọng tới 250 triệu người tại các quốc gia Campuchia, Việt Nam, Lào và Thái Lan sống ở châu thổ Mekong. Giới môi trường thậm chí cảnh báo con đập sẽ trở thành tên khủng bố đối với đời sống người dân khắp Đông Nam Á. Ngư phủ Campuchia chắc chắn bắt được ít cá hơn và nông dân Việt Nam phải dùng phân hóa học nhiều hơn bởi phù sa bị chặn lại từ Vân Nam, Trung Quốc; trong khi đó, cư dân khu vực bờ Mekong tại Thái Lan sẽ đối mặt hạn hán và xâm thực.
Tất cả sẽ "thay đổi toàn bộ sự cân bằng sinh thái của con sông" - theo Aviva Imhof, Giám đốc chiến dịch thuộc Tổ chức Mạng sông ngòi quốc tế (International Rivers Network) - "Cư dân hạ lưu Mekong phụ thuộc nguồn cá cung cấp 80% protein cho họ. Chúng tôi đang chứng kiến sự "sụp đổ" tiềm tàng trong chế độ dinh dưỡng khu vực này nếu ảnh hưởng của nó tệ như chúng tôi dự báo".
Vào mùa khô, thượng lưu Mekong chiếm hơn 60% dung tích con sông. Một khi nguồn nước này bị cắt, hạn hán tại hạ lưu chắc chắn xảy ra. Trong khi đó, vào mùa mưa, sự xả nước đột ngột từ hồ Tiểu Loan sẽ tạo ra những trận lụt kinh hoàng.
Nước mắt Mekong
Có lẽ phải nhấn mạnh rằng những gì vừa nói không là giả thuyết hoặc giả định. Trong thực tế, hiện tượng hạn hán hoặc lũ lụt bất thường tại hạ lưu Mekong đã xảy ra. Trong bài viết trên Japan Focus, hai tác giả Geoffrey Gunn và Brian McCartan đã đưa ra vô số chứng minh về tình trạng lụt bất thường (nghiêm trọng nhất trong một thế kỷ!) bởi sự sử dụng thô bạo dòng Mekong ở thượng nguồn.
Trận lụt kinh hoàng năm 2008 (mực nước cao 13,7m) đã làm Thái Lan thiệt hại khoảng 220 triệu baht (6,48 triệu USD) và Lào chừng 100 tỉ kip (11,6 triệu USD). Năm 2004, Ủy ban sông Mekong (MRC) thành lập năm 1995 với thỏa thuận giữa Việt Nam, Campuchia, Thái Lan và Lào từng gửi thư yêu cầu Trung Quốc cung cấp thông tin về các con đập ở thượng lưu Mekong, nhưng không được phản hồi. Cuối tháng 3/2004, MRC công bố dữ liệu cho thấy lượng mưa giảm mạnh như thế nào tại 16 địa điểm khắp châu thổ Mekong vào năm 2003...
Sự bất bình trước việc khai thác thô bạo thượng lưu Mekong bất chấp quyền lợi cộng đồng hạ lưu từng nhiều lần gây nên làn sóng phẫn nộ. "Tôi sẽ không bỏ cuộc và tôi sẽ chiến đấu đến cùng. Gia đình tôi đã sống bên dòng sông này nhiều thế hệ. Nếu mấy người muốn xây đập, hãy đập nhà mình mà xây đi!" - phát biểu của bà Sompong Viengchan thuộc tỉnh Ubon Ratchathani (Bắc Thái Lan) tại Diễn đàn công cộng Mekong tổ chức ngày 12 và 13/11/2008 tại Bangkok - "Chúng tôi đánh bắt cá ở đây từ thế hệ này sang thế hệ kia. Bây giờ, chúng tôi thậm chí không bắt đủ cá để nuôi gia đình". Trong 20 năm, Sompong Viengchan là một trong những gương mặt quen thuộc tại Thái Lan trong cuộc chiến chống xây đập dọc sông Mun - một nhánh của Mekong.
Một đoạn sông Mekong chảy qua tỉnh Bò Kẹo (Lào).
Khó có thể kể hết nỗi khổ cư dân hạ lưu Mekong kể từ khi Trung Quốc "lên đồng" với cơn sốt xây đập vài thập niên qua. Thử xem một phóng sự của Hannah Beech (tuần báo Time)... Mẻ lưới chẳng có con cá nào hôm nay, tương tự hôm qua và cũng như ngày trước đó. Trong nhiều thế hệ, gia đình Bun Neang sống nhờ Tonle Sap, cái hồ được "nuôi" bằng dòng Mekong. Cách đây hai thập niên, bố Bun Neang có thể bắt được 30kg cá mỗi ngày. Bây giờ, thậm chí kiên nhẫn vác lưới đến tận vùng sâu gần làng Chong Koh, Bun Neang vẫn chỉ bắt được vài ký cá nhỏ. Vấn đề không phải là đánh cá quá mức mà bởi Tonle Sap khan hiếm cá. Lý do? Tại các con đập Trung Quốc - Bun Neang khẳng định. Mekong, nơi từng chiếm 17% lượng cá nước ngọt được đánh bắt khắp thế giới, nay bắt đầu cạn nguồn cá.
Tổ chức phi lợi nhuận Mạng sông ngòi Đông Nam Á cho biết, lượng cá tại biên giới Thái Lan - Lào đã giảm còn một nửa bởi hệ thống đập của Trung Quốc! Nông dân châu thổ Mekong cũng bắt đầu nói đến sự thất thường và khó đoán về thời điểm mùa lũ; về tình trạng nước mặn thâm nhập đồng ruộng; về sự cạn kiệt nguồn phù sa... "Người ta không thể nói về Mekong ngày nay mà không đề cập đến Trung Quốc" - phát biểu của Carl Middleton, nhà tư vấn môi trường thuộc tổ chức Mạng sông ngòi quốc tế - "Quá nhiều điều đang xảy ra với Mekong, bất luận kinh tế, xã hội hay môi trường, đều có liên kết với sự phát triển Trung Quốc".
Quả báo nhãn tiền!
Có lẽ cũng cần nói thêm rằng, việc xây đập đáp ứng cơn khát điện không phải không có cái họa nhãn tiền cho chính Trung Quốc. Sau trận động đất kinh hoàng tại Tứ Xuyên vào tháng 5/2008, Ủy ban Cải cách và Phát triển quốc gia Trung Quốc cho biết có đến 391 con đập thủy điện tại 5 tỉnh Trung Quốc đang trong "tình trạng nguy hiểm" bởi có thể bị đổ sập do động đất. Trong thực tế, Trung Quốc không phải chưa từng bị "quả báo". Cụ thể là vụ Bản Kiều (Banqiao) - một trong 62 con đập thuộc khu vực Trú Mã Điếm tại tỉnh Hà Nam. Được xây từ thập niên 50 của thế kỷ trước, Bản Kiều từng được kỹ sư Liên Xô nâng cấp sau khi bị phát hiện vết nứt. Nó được sửa chắc chắn đến mức được mệnh danh là con đập sắt "không thể phá hủy".
Thế rồi năm 1975 cơn bão Nina xảy ra. Mưa như trút nước. Thoạt đầu, con đập nhỏ hơn ở thượng nguồn - Thạch Man Than (Shimantan) - bị vỡ. Cơn lũ nước ào ạt từ Thạch Man Than tràn xuống Bản Kiều. Con đập bị vỡ trong tích tắc, tung ra loạt sóng cao 6m với tốc độ gần 50km/g; càn quét và làm sập hơn 60 con đập khác trên đường đi! Hậu quả, hơn 200.000 người chết (1/3 từ lụt và phần còn lại bởi nạn đói và bệnh); hàng triệu người bị cô lập bởi hệ thống giao thông và truyền thông tê liệt, thiệt hại hàng chục triệu USD. Tất nhiên với hệ thống đập khắp nơi như hiện nay, Trung Quốc vẫn chực chờ hiểm họa sập đập.

Ngày 12/7/2005, tờ Epoch Times dẫn lời Cơ quan nguồn nước Trung Quốc cho biết có đến 30.000 con đập đang trong tình trạng nguy hiểm, đe dọa 400 thành phố và gần 150 triệu người. Trong cùng bài báo, tác giả còn cho biết từ năm 1954 đến 2003, có đến 3.484 con đập Trung Quốc bị sập (trung bình 71 đập/năm)! Không chỉ hiểm họa sập đập, còn nhiều vấn đề khác.
Đầu tháng 4/2007, Giáo sư Đại học Bắc Kinh Sheng Jiemin cùng 12 học giả đã ký lá thư gửi Thủ tướng Ôn Gia Bảo nhấn mạnh rằng con đập khổng lồ Tam Hợp đang đẩy nhanh mức độ ô nhiễm sông Dương Tử cũng như gây ra hạn hán năm 2006 tại khu vực Trùng Khánh thuộc Tứ Xuyên bởi nó chặn dòng ra của lưu vực Tứ Xuyên (Tứ Xuyên Bồn Địa). Trận hạn hán trên là lần hạn hán nghiêm trọng nhất trong 100 năm qua! Vấn đề xây đập thật ra là đề tài gây tranh cãi với chính những người trong bộ máy Chính phủ Trung Quốc. Năm 2004, Thủ tướng Ôn Gia Bảo từng cố ngăn chặn "chiến dịch" xây 13 con đập trên sông Nộ (Nujiang, dài 2.815km - chảy ngang Vân Nam rồi vào Myanmar, nơi nó có tên Thanlwin; và Thái Lan, nơi có tên Salawin) nhưng bất thành.

Trở lại với dòng Mekong và khu vực hạ lưu đang khốn khổ của nó. Yếu tố địa lý Mekong cho thấy nó là một con sông quốc tế và như vậy nhất thiết việc khai thác nó phải tuân theo luật quốc tế hoặc ít nhất phải có sự đồng thuận quốc tế. Điều này trong thực tế đã và chưa xảy ra!

(Theo Mạnh Kim - CAND)

Cây Lược vàng

Một vài dẫn liệu sinh học về cây Lược vàng
Gần đây có quá nhiều thông tin về công dụng chữa bệnh của một loài cây mang tên "Lược vàng". Các thông tin này thuận nghịch nhiều chiều khiến quần chúng nhân dân không biết tin vào đâu. Một số thông tin dè dặt, những cũng lắm thông tin cho rằng Lược vàng là một loại "Thần dược", trị được bá bệnh, kể cả những bệnh hiểm nghèo như ung thư. Lướt qua các thông tin đó, chúng ta sẽ thấy độ tin cậy không cao do không kèm theo bất kì một minh chứng y học thực nghiệm nào. Một số lương y và một số phóng viên đã dựa vào thông tin truyền miệng của cộng đồng ở Thanh Hóa để cho rằng Lược vàng trị được hàng loạt bệnh như các chứng bệnh tim mạch, tăng huyết áp, thoái hóa đốt sống cổ, viêm đại tràng mạn tính, viêm gan, táo bón, chảy máu dạ dày, tiểu đường, mỡ máu, thấp khớp, chấn thương trầy xước, bầm tím, viêm họng, viêm mũi, viêm thận, đau răng, loét lợi, eczema, sỏi thận, tai biến mạch máu não, u xơ tuyến tiền liệt, ung thư, đau lưng, bỏng, say rượu... và cả cho những trường hợp hóc xương. Một số bài báo đã dẫn tài liệu của Nga, nơi cây Lược vàng đã được nghiên cứu hơn 20 năm qua, cũng nêu lên tác dụng đối với hàng loạt bệnh, từ viêm nhiễm da, bệnh đường tiêu hóa, bệnh tim mạch, dị ứng, rối loạn chức năng sinh lí và cả ung thư. Chính những nguồn thông tin đó đã gây sự chú ý đặc biệt đối với người dân. Nhưng điều quan trọng tối thiểu là, hầu như chưa có bất kì thông tin về thử nghiệm lâm sàng nào được công bố một cách hệ thống và cụ thể.
Do có kiểu tái sinh sinh dưỡng bằng những cầu sinh dưỡng (stolons), mọc ra từ những nách lá ở đoạn thân gần gốc, trông tựa những vòi của loài mực và bạch tuộc, thân và lá của cây lại hao hao giống một loài địa lan, nên Lược vàng còn có tên Lan vòi, Địa lan vòi, Lan rũ, Bạch tuộc, Trai phất dũ, Giả khóm... Cây có nguồn gốc ở Mexico với nhiều tên gọi khác nhau như Basket plant, Inch plant, Golden tendril, Golden Moustache… và từ khi nó được người Nga nghiên cứu sử dụng trị bệnh thì còn được mang tên Russian holistic medicinal plant, House Ginseng, Family Doctor…Các tên gọi Lan vòi, Địa lan vòi hay Lan rũ đã khiến không ít người không có chuyên môn cứ tưởng đó là một loài cây trong họ Lan. Từ đó, ở nhiều địa phương, nhiều người tìm giống về trồng trong những chậu treo hay chậu đất với hi vọng sẽ có hoa đẹp như một loài lan bất kì nào đó. Thế nhưng, một số trường hợp do không đáp ứng được điều kiện sinh thái thích hợp, nhiều năm liền cây không ra hoa. Thế là có người thì loại bỏ đi, có người vẫn giữ lại để chơi dáng thế. Từ khi rộ lên những thông tin trị bá bệnh, người ta bắt đầu săn lùng để sở hữu dùng tự chữa bệnh theo các thông tin đã tiếp cận hoặc dự trữ cho khi cần thiết. Do vậy, trong thời gian vừa qua, ở nhiều tỉnh thành Việt Nam, nhu cầu phát triển cây lên rất cao, nhất là ở Hà Nội, giá cây giống cứ tăng dần theo nhu cầu xã hội, từ 10-15 ngàn/ cây lên dần đến cả 40-50 ngàn/ cây.
Về mặt phân loại học, Lan vòi là cây thân thảo một lá mầm, không thuộc họ Lan (Orchidaceae) mà thuộc họ Rau trai, còn gọi là họ Thài lài (Commelinaceae). Vị trí phân loại của nó trong hệ thống phát sinh chủng loại, được xếp theo các bậc phân loại từ cao xuống thấp như sau:
Giới: Thực vật - Plantae
Ngành: Ngọc lan - Magnoliophyta (Hạt kín - Angiospermatophyta)
Lớp: Hành - Liliopsida (Một lá mầm - Monocotyledonae)
Bộ: Rau trai (Thài lài) - Commelinales
Họ: Rau trai (Thài lài) - Commelinaceae
Chi (Giống): Callisia (Spironema)
Loài: Callisia (Spironema) fragrans (Lindl.) Wood.
Lược vàng là loài cây thân thảo đa niên, thân ngắn, tích trữ nhiều nước, thích nghi theo hướng chịu hạn, có nhiều cầu sinh dưỡng, gọi theo kiểu dân dã là vòi. Lá màu xanh lục sáng, hình ngọn giáo, dài 8-12 cm, rộng 4-5 cm, mép hơi gợn sóng, mọc xoắn ốc, tạo thành cái loa hình hoa thị trông tựa một cái phểu ở đỉnh. Lá có thể thay đổi một ít hình dạng và màu sắc khi ở các môi trường khác nhau. Trong điều kiện chiếu sáng toàn phần, cường độ ánh sáng mạnh, ẩm độ không khí và ẩm độ đất thấp thì lá ngắn lại, mép gợn sóng nhiều hơn và có đường viền màu tím, lá cũng mọc chặt hơn. Hoa mọc thành từng cặp xim trên một trục dài 40-50 cm, mỗi cặp xim được ôm bởi 3 lá bắc dài 1-1,5 cm; đài trắng-trong suốt, khô xác, hình trâm, dài 5-6mm; tràng trắng trong, bóng nhẵn, mỏng, rũ vào buổi trưa, hình trứng hẹp, dài 6 mm; nhị 6. Cây chỉ ra hoa trong điều kiện sinh thái tối ưu, đặc biệt là ở nơi có che bóng một phần. Trong điều kiện khô hạn, thời gian chiếu sáng trong ngày dài, cường độ ánh sáng cao, cây không ra hoa (Wagner et al., 1999).
Đây là một loài lạ đối với khu hệ thực vật Việt Nam, chưa được các nhà thực vật học Việt Nam nghiên cứu. Hầu như danh tính của loài này chưa được công bố trong những công trình nghiên cứu khu hệ thực vật trong nước từ trước tới nay. Năm 1993, trong công trình "Cây cỏ Việt Nam, tập III", Phạm Hoàng Hộ (dưới đây viết tắt PHH) đã công bố họ Commelinaceae gồm 13 chi với 60 loài. Năm 2005, trong công trình "Danh lục các loài thực vật Việt Nam, tập III", Viện Sinh thái & Tài nguyên Sinh vật thuộc Viện Khoa học & Công nghệ Việt Nam cùng Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên & Môi trường, thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (dưới đây viết tắt VST) đã công bố 15 chi, 58 loài. Trong cả hai công trình lớn đó không có loài Lược vàng và cũng không có chi Callisia. Trong số những loài được công bố, một số loài được các tài liệu y dược học trong nước liệt kê, mô tả, nêu công dụng dược học. Từ điển cây thuốc Việt Nam của Võ Văn Chi, 1997 là tài liệu công bố nhiều chi, nhiều loài được dùng làm thuốc nhất. Đó là Murdannia (7 loài), Commelina (4 loài), Tradescantia (3 loài), Cyanotis, Pollia (2 loài), Floscopa, Spatholirion, Streptolirion (1 loài). Hầu hết được dùng chữa trị các bệnh thông thường, bệnh ngoài da, bệnh viêm nhiễm… không thấy trị các bệnh hiểm nghèo như các bài báo trong nước và tạp chí của Nga đã công bố về cây Lược vàng lâu nay.
Một số tài liệu về thực vật học và cây thuốc trên thế giới chỉ công bố rất khiêm tốn về tác dụng của cây Lược vàng. Một số tài liệu cũng cho rằng nó chỉ có khả năng chữa trị một vài bệnh liên quan đến rối loạn chức năng hệ miễn dịch viêm nhiễm ngoài da, thậm chí nó chỉ là một loài cây có giá trị che phủ đất, chống xói mòn.
Tuy nhiên, cũng có một số tài liệu của Canada và Mỹ công bố kết quả nghiên cứu thành phần hóa học của nó. Chẳng hạn như:
- Tạp chí Chemistry of Natural Compounds, số 3, tháng 5 năm 2007, xuất bản ở New York, cho thấy các nhà khoa học Mỹ đã xác định được các lipid trung tính bao gồm cả glycolipid, phospholipid và thành phần acid béo của chúng. Đồng thời cũng đã xác định được hàm lượng acid ascorbic, các acid hữu cơ khác, diệp lục tố (chlorophyll) và sắc tố carotenoid trong các cơ quan khác nhau của Lược vàng.
- Một số công trình khoa học ở Mỹ và Canada đã công bố kết quả nghiên cứu các hoạt chất sinh học trong cây Lược vàng, bao gồm nhóm Flavonid, Steroid, các vitamin C, B2 (riboflavin), B3 (acid nicotinic), B5 (acid pantothenic) và các vi khoáng như đồng, sắt, nicken… Trong số đó, nhóm flavonoid có tác dụng trị bệnh cao hơn cả. Nhóm flavonoid có trong cây Lược vàng bao gồm hoạt chất Quercetin và Kaempferol. Đây là hai hoạt chất đã được phát hiện ở nhiều loài thực vật khác nhau, đã được nghiên cứu tác dụng dược học từ lâu. Dựa vào tính chất hóa học và công dụng của chúng, khi chỉ cần phát hiện nó trong cây Lược vàng, nhiều người cũng khẳng định cây Lược vàng có khả năng điều trị những bệnh mà Quercetin và Kaempferol có được, mặc dù chưa nghiên cứu cụ thể hàm lượng, cũng chưa thử nghiệm y học trên cơ thể người đối với cây Lược vàng.
Quercetin có công thức phân tử là C15H10O7, khối lượng phân tử 302,236g/mol, điểm nóng chảy 316oC.
Kaempferol có công thức phân tử là C15H10O6 (chỉ khác Quercetin 1 phân tử oxy), khối lượng phân tử là 286,23 g/mol, điểm nóng chảy là 276-278oC.
- Theo Hiệp hội Ung thư Mỹ (The American Cancer Society), Quercetin có khả năng chống bệnh phổ rộng (lây nhiễm, viêm khớp, hen phế quản, dị ứng da và những bệnh màng nhầy, tim mạch, đái tháo đường), bao gồm cả ung thư. Đã có những thí nghiệm trên tế bào ở phòng thí nghiệm về các chuyển chất khác nhau của Quercetin bao gồm chuyển chất chặn đứng ung thư, nhưng những nghiên cứu này chưa tiến hành trên cơ thể động vật và người.
- Trong enzym học (Enzymology), các nghiên cứu đã cho thấy Quercetin hiện hữu dưới nhiều dạng quercetin 2,3-dioxygenase, quercetin 3-O-methyltransferase, quercetin-3-sulfate 3'-sulfotransferase, quercetin-3-sulfate 4'-sulfotransferase, quercetin-3,3'-bissulfate 7-sulfotransferase. Tùy loài thực vật, tùy môi trường sống, tuổi sinh trưởng… sự hiện hữu đó không giống nhau. Điều này cho thấy rằng, những thông tin cho rằng cây Lược vàng trị được ung thư có thể xuất phát từ một sự qui nạp thiếu logic. Chẳng hạn như, theo UCLA (University of California, Los Angeles) khi nghiên cứu bệnh ung thư thấy rằng, thức ăn chưa nhiều flavonoid có thể có khả năng ngăn chặn sự phát triển ung thư phổi. Từ đó có người hiểu rất chung rằng trong cây Lược vàng cũng có flavonoid nên trị được ung thư.
- Cũng theo Hiệp hội Ung thư Mỹ (The American Cancer Society), Kaempferol có tác dụng tăng cường tính thấm, lợi tiểu, được dùng điều trị các bệnh đường tiết niệu, dị ứng.
- Ngoài ra, cũng theo các tài liệu trên, Lược vàng còn chứa beta-sitostirola, có tác dụng giảm lượng cholesterol trong máu, làm sạch và săn chắc thành mạch máu, được dùng điều trị chứng xơ vữa động mạch, bệnh rối loạn biến dưỡng, hệ nội tiết, viêm tiền liệt tuyến.
- Vừa qua, với chức năng bảo vệ sức khỏe cộng đồng, một số nhà khoa học đầu ngành Dược học (Ts Nguyễn Minh Khởi, Ts Nguyễn Duy Thuần, Ts Trịnh Thị Điệp, Ts Trần Công Khánh…) và Viện Dược liệu, thuộc Bộ Y Tế, đã tiến hành nghiên cứu thành phần các hoạt chất của cây, đã khẳng định, chưa thấy hoạt chất trị ung thư, cũng chưa đủ luận cứ khoa học để khẳng định trị hằng loạt bệnh như các bài báo đã từng đăng tải lâu nay. Cuối cùng, Bộ Y tế cũng đã khuyến cáo: "Người dân nên thận trọng, dè dặt khi dùng cây Lược vàng, trong khi chờ đợi các kết quả nghiên cứu tiếp theo. Đồng thời, các nhà khoa học và Bộ Y tế cũng khẳng định lại rằng, chẳng có một loại dược phẩm hay dược thảo nào có khả năng trị tất cả bệnh chứng với một liều chung chung cho mọi dạng cơ thể như các thông tin truyền đi lâu nay".
Cây Lược vàng đã được nhiều gia đình trồng làm cảnh nhiều năm, nhưng không rầm rộ lắm. Gần đây, khi tiếp cận các thông tin báo chí về khả năng trị bệnh phổ rộng của nó với một tên gọi quá hấp dẫn là "cây Thần dược", số lượng người săn tìm nguồn giống về trồng trong sân vườn của mình đã tăng lên một cách đáng kể.
Tôi nghĩ, qua những dữ liệu về thành phần hoạt chất đã được các nhà khoa học phương Tây xác định, nhưng chưa thấy kết quả thí nghiệm lâm sàng và cận lâm sàng được công bố. Hơn thế nữa, tài liệu của Hiệp hội Ung thư Mỹ cũng đã cho thấy nghiên cứu tác dụng chữa ung thư chỉ mới dừng lại ở mức tế bào, tiến hành trong phòng thí nghiệm, chưa thử nghiệm trên cở thể động vật và người. Ngay cả ở Nga, nơi đã nghiên cứu tác dụng trị bệnh của cây Lược vàng 20 năm về trước cũng chỉ cho Lựợc vàng là cây thuốc quí, chứ không coi là thần dược. Các công trình khoa học về cây thuốc đáng tin cậy ở trong nước như "Những cây thuốc và vị thuốc" của Đỗ Tất Lợi, "Từ điển cây thuốc Việt Nam" của Võ Văn Chi, "Dược điển Việt Nam" của Bộ Y Tế… cũng chưa từng nhắc tới loài cây này.Vậy trường hợp ở Việt Nam ta, những khuyến cáo của Bộ Y tế mới đây là cơ sở vừa mang tính khoa học, vừa mang tính pháp lí, bất kì ai còn cho rằng sức khỏe của mình là tài sản thiêng liêng, quí báu, rất cần bảo tồn thì nên thận trọng là tốt nhất.
Đối với những ai muốn sử dụng Lược vàng làm cây cảnh quan để tôn tạo không gian tư thất, nên biết thêm, cây sinh trưởng phát triển tốt trong điều kiện đất giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt, đủ ẩm, ẩm độ không khí thấp ở ngưỡng 45-60%, nhiệt độ tối thích 20-25oC. Cây chỉ ra hoa trong điều kiện được che bóng một phần. Có thể nhân giống bằng hạt và cành. Cành chính là vòi như đã nêu trên. Nhân giống bằng cành là con đường ngắn nhất.
Nếu sử dụng Lược vàng làm cây che phủ đất chống xói mòn thì có thể tận dụng tính chịu hạn của nó. Có thể tôi luyện tính chịu hạn cho cây để đưa trồng trên vùng cát nội đồng hay cát ven biển, làm vành đai cố định cát, chống cát bay, cát chuồi, bảo vệ các khu đất sản xuát nông nghiệp. Cũng có thể trồng ven các hồ nước, ao nuôi các loài thủy sản để giữ đất. Bản thân tôi cũng phát hiện được tính chịu hạn rất tốt của Lược vàng. Vừa qua, tôi đã thử nghiệm thả cây trên sàn bê-tông của sân thượng, không đất, không tưới, không chăm bón, mặc cây tận dụng nguồn nước trời, sương và mưa để sống tự nhiên. Thế mà suốt mùa hè nóng bỏng 2008 cho đến nay, chẳng có cây nào chết khô, chúng vẫn sinh trưởng, phát triển, vẫn đâm vòi, sinh cây con, chỉ có hạn chế sinh trưởng vươn dài thân và lá, màu lá hơi ngả vàng, không xanh mướt như trồng trong chậu cảnh có tưới nước thường xuyên và để nơi râm mát. Tôi dự kiến, khi Bộ Y Tế công bố chức năng chữa bệnh của nó, nếu thật sự cần phát triển, sẽ đem những cây đã được tôi luyện chịu hạn đó về vùng cát nội đồng và cát ven biển, nhân giống, trồng thành những đai phòng hộ cho các khu trồng cây nông nghiệp để vừa tận dụng khả năng chắn cát bay, vừa thu sản phẩm y tế. Giờ đây, tôi vẫn tiếp tục theo dõi thử nghiệm của mình. Có lẽ, sau khi trải nghiệm mùa hè thứ hai (năm nay), tôi cũng sẽ triển khai một thí nghiệm nho nhỏ ngoài đồng ở một vùng cát nào đó, dù không vì mục đích phát triển nguồn gen cây dược liệu thì cũng đáp ứng mục tiêu bảo vệ môi trường.
(Theo Đỗ Xuân Cẩm)

BẠN BIẾT GÌ VỀ CÁC LOÀI SINH VẬT NGOẠI LAI XÂM HẠI

KHÁI NIỆM VỀ LOÀI NGOẠI LAI XÂM HẠI
Do nhiều nguyên nhân khác nhau, một số lượng lớn các loài động thực vật đã được chuyển đến sống ở ngoài khu phân bố tự nhiên lâu đời trước đây của chúng. Ở môi trường sống mới, trong nhiều trường hợp, do diêu kiện sống không phù họp hay bị cạnh tranh mạnh của loài bản địa, các loài sinh vật mới đến không tồn tại hoặc phát triển được. Tuy nhiên, nhiều khi, do thiếu vắng các đối thủ cạnh tranh và thiên địch như ở quê hương cũ, lại gặp nhiều điều kiện sống thuận lợi (như khí hậu, đất đai...), các loài mới du nhập có điều kiện sinh sôi, nảy nở rất nhanh và tiến một lúc nào đó, chúng phá vỡ cân bằng sinh thái của môi trường sống mới và vượt khỏi tầm kiểm soát của con người. Lúc đó, các loài mới này trở thành loài xâm hại. Sự phát triển quá mức và khó kiểm soát của chúng gây nên những hậu quả xấu đối với môi trường và đa dạng sinh học bản địa như lấn át, loại trừ và làm suy giảm các loài sinh vật và nguồn gen, phá vỡ cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái, phá hại mùa màng, làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, thậm chí ảnh hưởng cả đến sức khoẻ con người. Các loài nêu trên được gọi là loài ngoại lai xâm hại, loài xâm nhập hoặc loài sinh vật lạ xâm lấn (Invasive alien species) Sinh vật ngoại lai: là một loài, phân loài hoặc một taxon (bậc phân loại) thấp hơn, kể cả bất kỳ một bộ phận, giao tử hoặc chồi mầm có khả năng sống sót và sinh sản nào, xuất hiện bên ngoài vùng phân bố tự nhiên trước đây hoặc hiện nay và phạm vi phát tán tự nhiên của chúng. Sinh vật ngoại lai xâm hại: là một loài sinh vật ngoại lai đã thích nghi và phát triển trong một hệ sinh thái hoặc nơi sống tự nhiên hoặc nửa tự mới và là nguyên nhân gây ra sự thay đổi và đe dọa da dạng sinh học bản địa, Theo (IUCN, 2001)

CON ĐƯỜNG DU NHẬP
Cùng với sự phát triển của giao thông vận tải và hoạt động thương mại giữa các nước, các địa phương, con người đã mang theo một cách vô tình hay hữu ý các loài sinh vật từ nơi này đến nơi khác, thậm chí đến cả những vùng rất xa quê hương của chúng. Nhiều loài sinh vật lây nhiễm hoặc trà trộn trong hàng hoá, phương tiện vận chuyển, thậm chí trên quần áo, giày dép rồi được con người mang theo đến môi trường sống mới một cách vô tình, không chủ định. Nhiều loài khác lại được con nguời du nhập cho một mục đích hẹp, như nghiên cứu khoa học, làm cảnh, rồi sau đó được phát tán ra ngoài. Con người cũng đã chủ động du nhập nhiều loài sinh vật nhằm phục vụ cho các mục đích như trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp.v.v. , rồi sau đó chúng trỏ thành các loài có hại.

TÁC HẠI CỦA CÁC LOÀI NGOẠI LAI XÂM LẤN
Các loài ngoại lai xâm hại gây ra nhiều tác động khác nhau đến môi trường và đa dạng sinh học tại nơi ở mới, nhưng về cơ bản có thể phân thành: Cạnh tranh với các loài bản địa về thức ăn, nơi sống,v.v.;
+ Lai giống với các loài bàn địa, từ dó làm suy giảm nguồn gen;
+ Ăn thịt các loài bản địa;
+ Phá huỷ hoặc làm thoái hóa môi trường sống;
+ Truyền bệnh và ký sinh trùng;
Kinh nghiệm cho thấy, nhiều loài ngoại lai xâm hại không thể hiện tác hại của chúng ngay khi được du nhập vào môi trường mói, mà thường trài qua một giai đoạn "tích luỹ". Giai đoạn này dài hay ngắn tuỳ thuộc vào từng loài cũng như vào đặc điểm môi trường mà chúng được du nhập. Tuy nhiên, có nhận xét chung là các hệ sinh thái đã bị tác động và biến đổi thường dễ bị ảnh hưởng hơn các hệ sinh thái nguyên sinh, chưa bị tác động. Cũng cần chú ý là nhiều loài ngoại lai xâm hại không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đối với môi trường và đa dạng sinh học. Nhiêu khi ảnh hưởng gián tiếp của chúng rất phúc tạp và gây những tổn thất đáng kể cho công tác bảo tồn hoặc đời sống cộng đồng.

TÌNH HÌNH CÁC LOÀI NGOẠI LAI XÂM HẠI Ở VIỆT NAM
Tới đầu thế kỷ XX, do thiếu thông tin, ở Việt Nam người ta chưa chú ý đến các loài ngoại lai xâm hại cũng như chưa biết đến tác hại của chúng.
Vào những năm đầu thập kỷ 30 của thế kỷ XX, nhiều người mới chú ý đến một loài cỏ dại phát triển rất mạnh ở miền Trung Việt Nam là loài Cỏ lào (Eupatorium odoralum), một loài cây thân cỏ thuộc họ Cúc Asteraceae, có nguồn gốc từ Trung mỹ. Sở dĩ có tên Cỏ lào vì mọi người nhầm tưởng rằng loài cây này được du nhập từ Lào.
Loài ngoại lai xâm hại thứ hai dược biết đến ở Việt Nam là Bèo Nhật Bản (Eichhornia crassipes), có nguồn gốc từ Brasil, được nhập vào Việt Nam lần dầu tiên năm 1902, qua con dường Nhật Bản, để làm cảnh, rồi sau đó đã lan tràn khắp cả nước ta như một loài hoang dại.
Khoảng 20 năm gần đây, nhiều loài ngoại lai như Ốc bươu vàng, Chuột hải ly, Mọt cứng đốt, cây Mai dương và Bèo Nhật Bản đã gây nên sự chú ý của dư luận đông đảo quần chúng, các nhà khoa học, và các nhà quản lý. Hiện nay những loài xâm hại này vẫn đang tồn tại và phát triển song song với những loài bản địa mặc dù chúng ta đã có nhiều biện pháp khống chế và tiêu diệt chúng nhưng để tiêu diệt tận gốc những loài xâm hại này vẫn còn là một vấn đề nan giải. Để hiểu biết thêm về chúng không chỉ là yêu cầu đối với các nhà khoa học, quản lý mà đó là ý thức, trách nhiệm của mỗi người công dân chúng ta.

Thế bạn đã biết gì về CÁC LOÀI NGOẠI LAI XÂM HẠI Ở VIỆT NAM ?

(Theo IUCN Việt Nam)

Nguy cơ suy thoái đa dạng sinh học do các loài ngoại lai xâm hại

.

Nước ta đang xảy ra tình trạng suy thoái đa dạng sinh học và các hệ sinh thái nông nghiệp do các loài ngoại lai xâm hại. Nguyên nhân là do sự gia tăng thương mại toàn cầu, vận chuyển hàng hóa qua biên giới, phát triển đường giao thông, đặc biệt là do một số người chủ ý hoặc do không hiểu biết đã ngẫu nhiên mang vào. Cụ thể như cây Mimosa pigra - một loài cây bụi thuộc học Đậu có nhiều gai sắc nhọn mà người dân địa phương gọi là cây Mai Dương đang phát triển rất mạnh ở vườn quốc gia Cát Tiên và Vườn quốc gia Tràm Chim. Đây là loài cây được du nhập vào Việt Nam từ trước năm 1960 nhưng tới gần đây mới trở thành loài cây xâm hại.
Riêng tại vườn quốc gia Tràm Chim, loài cây này đã chiếm lĩnh một diện tích tới hơn 2.000 ha, tương đương với ¼ diện tích vùng này. Chúng đang dần dần thay thế thảm thực vật trảng cỏ bản địa, làm sinh cảnh của loài Sếu Đầu đỏ - biểu tượng của Tràm Chim. Trong khi đó, hoạt động kiểm soát, hạn chế sự lan tràn của loài xâm hại này hầu như không có. Giải pháp chặt cây và đốt không những không có hiệu quả, mà còn kích thích chúng mọc lại nhanh hơn sau các mùa lũ.
Đối với hệ sinh thái nước ngọt và nông nghiệp thì tác động của các loài ngoại lai xâm hại nghiêm trọng hơn rất nhiều. Chẳng hạn như loài Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata)- một loài ốc bản địa của Nam Mỹ được đưa vào Đông Nam Á từ những năm 1980 làm thực phẩm đã trở thành mnột trong những vật xâm hại nguy hiểm nhất đối với cây lúa của Việt Nam. Mỗi năm, Việt Nam bị thiệt hại kinh tế lên tới hàng chục tỷ đồng do giảm năng suất lúa và đầu tư phòng trừ ốc bươu vàng. Vấn đề các loài ngoại lai xâm hại mang tính toàn cầu và đòi hỏi phải có sự hợp tác quốc tế để giải quyết. Vì thế, Việt Nam là một trong những Quôc gia sẽ nhận được sự hỗ trợ của Chương trình các loài xâm hại toàn cầu, nhằm thiết lập một đầu mối chuyên môn để điều phối các nỗ lực trong khu vực, xây dựng năng lực cho các quốc gia, tiến hành các chiến dịch nâng cao nhận thức và cải thiện việc truy cập thông tin và hỗ trợ kỹ thuật.